Erfenis aanvaarden of verwerpen

Het recht van beraad bij overlijden betekent dat een erfgenaam tijd krijgt om uit te zoeken en te beslissen of hij/zij de erfenis wil aanvaarden of verwerpen. Een nalatenschap kan zowel bezittingen als schulden bevatten. Omdat erfgenamen aansprakelijk kunnen worden voor die schulden, is het belangrijk dat zij eerst inzicht verkrijgen in de financiële situatie van de overledene. Erfgenamen kunnen kiezen uit drie opties: zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden (met bescherming tegen schulden), of verwerpen. Het recht van beraad biedt de mogelijkheid om informatie te verzamelen, bijvoorbeeld door bankafschriften en openstaande rekeningen te bekijken. Er is drie maanden de tijd om dit onderzoek te doen en een keuze te maken. Dit voorkomt dat iemand overhaast een beslissing neemt die later grote financiële gevolgen kan hebben.

Het is belangrijk dat de erfgenamen zich tijdens deze beraad-periode terughoudend gedragen en geen handelingen verrichten die opgevat kunnen worden als zuivere aanvaarding van de erfenis. Overigens: een erfgenaam hoeft niet binnen drie maanden een keuze te maken, dat mag ook (veel) later. Punt is wel dat eventuele schuldeisers na drie maanden mogen aankloppen bij de erfgenamen.

Beneficiair aanvaarden betekent dat je een erfenis aanvaardt onder voorbehoud: je accepteert de nalatenschap wel, maar je accepteert alleen de aanwezige schulden voor zover die gedekt zijn door de bezittingen. Dit doe je via een verklaring bij de rechtbank. Je wordt op die manier niet persoonlijk aansprakelijk voor de schulden van de overledene. Bij de afwikkeling van de erfenis – dat heet dan vereffening – moet je een vastgestelde procedure volgen. Alle bezittingen en schulden worden in kaart gebracht en de schuldeisers worden betaald voor zover daar ruimte voor is. Pas als er daarna iets overblijft, komt dit bij de erfgenamen terecht. Het is dus een veilige manier om een erfenis te aanvaarden wanneer je twijfelt of er schulden zijn; op deze manier bescherm je jezelf tegen financiële risico’s.

De procedure start door een verklarings-formulier in te vullen en in te dienen bij de rechtbank in de regio waar de overledene woonde. Hiervoor zijn griffierechten verschuldigd. Daarna krijgt de erfgenaam een akte als bewijs dat er beneficiair is aanvaard. Als er meerdere erfgenamen zijn en een van hen aanvaardt beneficiair, moet de hele nalatenschap beneficiair afgewikkeld/vereffend worden.

Als je een nalatenschap zuiver aanvaardt, neem je niet alleen de bezittingen, maar ook de schulden van de overledene over. Je wordt dan persoonlijk aansprakelijk: zijn/haar schulden worden jouw schulden. Zijn de schulden groter dan de bezittingen, dan moet jij het tekort uit je eigen vermogen betalen. Je kunt dit voorkomen door de erfenis te verwerpen (je krijgt dan niets) of door beneficiair te aanvaarden: dan betaal je schulden alleen voor zover dat kan met de bezittingen in de erfenis, dus niet met je eigen geld.

Als je een erfenis weigert (ook wel ‘verwerpen’ genoemd), word je juridisch gezien behandeld alsof je nooit erfgenaam bent geweest. Je erft geen bezittingen van de overledene, maar je bent ook niet aansprakelijk voor eventuele schulden. Jouw deel gaat automatisch naar de volgende erfgenamen in de wettelijke volgorde (bijvoorbeeld je kinderen of andere familieleden). Als ook zij weigeren, schuift het verder door. Zodra je de erfenis formeel hebt geweigerd, kun je deze keuze niet meer terugdraaien.