Veelgestelde vragen

Het Centraal Testamentenregister (CTR) is een landelijk register in Nederland waarin wordt bijgehouden of iemand een testament heeft laten opmaken en bij welke notaris dat is gedaan.
Terwijl iemand nog leeft, kan alleen deze persoon zelf of diens notaris hier navraag naar doen.
Na overlijden kunnen erfgenamen, executeurs, notarissen of anderen navraag doen. Als je dit register (online) raadpleegt, krijg je informatie of er van deze overleden persoon een testament bestaat, de datum waarop het is opgemaakt en de naam van de notaris of het notariskantoor waar het testament is opgesteld. Soms blijkt dat er in de loop van de jaren meerdere testamenten zijn opgemaakt; doorgaans geldt alleen het meest recente. Je ziet in dit register dus niet de inhoud van het testament; daarvoor moet de betrokken notaris geraadpleegd te worden.

Als er geen testament is opgesteld, geldt in Nederland de wettelijke erfopvolging. Dat betekent dat de wet bepaalt wie erfgenaam is en hoe de nalatenschap wordt verdeeld. In eerste instantie zijn de erfgenamen de partner en kinderen; als die ontbreken worden ouders, broers en zussen erfgenaam. Daarna volgen verdere familieleden, tot de 6e graad. Als er niemand blijkt te zijn die volgens de wet kan erven, dan gaat de nalatenschap naar de Nederlandse Staat. Zonder testament is er ook niets geregeld voor persoonlijke wensen, bijvoorbeeld een deel van je vermogen naar je ongehuwde partner, je stiefkind of goede doelen. Zonder testament kunnen ook belastingvoordelen of specifieke legaten niet worden vastgelegd.

Een testament is een eenzijdige, uiterste wilsbeschikking. Het heeft pas werking vanaf het moment dat de erflater overlijdt. Zodra de erflater is overleden, ligt zijn of haar laatste wil vast.
Een testament kan dus niet worden gewijzigd na het overlijden van de erflater. Niemand (ook niet de erfgenamen, notaris of rechter) mag de inhoud veranderen. Eventueel kunnen erfgenamen onderling afspraken maken over een andere verdeling dan in het testament staat, maar het testament zelf blijft ongewijzigd. Pas wel op: als de nieuwe verdeling ertoe leidt dat iemand meer krijgt dan volgens het testament, dan kan de Belastingdienst dit als een schenking beschouwen. Dat kan leiden tot schenkbelasting. Informeer je dus goed voor je hiertoe besluit.

Het recht van beraad bij overlijden geeft erfgenamen de tijd om te onderzoeken of zij een erfenis willen aanvaarden of verwerpen. Omdat een nalatenschap naast bezittingen ook schulden kan bevatten, kunnen erfgenamen kiezen voor zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden (met bescherming tegen schulden) of verwerpen. De beraadtermijn van drie maanden biedt ruimte om inzicht te krijgen in de financiële situatie, bijvoorbeeld via bankafschriften en openstaande rekeningen, en voorkomt overhaaste beslissingen met financiële gevolgen. Tijdens deze periode moeten erfgenamen terughoudend zijn en geen handelingen verrichten die als zuivere aanvaarding kunnen gelden. Een definitieve keuze hoeft niet binnen drie maanden te worden gemaakt, maar na die termijn mogen schuldeisers zich wel tot de erfgenamen wenden.

Beneficiair aanvaarden betekent dat je een erfenis accepteert onder voorbehoud: je aanvaardt de nalatenschap, maar bent alleen aansprakelijk voor schulden voor zover die kunnen worden betaald uit de bezittingen. Dit leg je vast met een verklaring bij de rechtbank, waardoor je niet persoonlijk opdraait voor eventuele schulden. De nalatenschap wordt vervolgens vereffend volgens een vaste procedure waarbij bezittingen en schulden in kaart worden gebracht en schuldeisers eerst worden betaald; wat daarna overblijft, gaat naar de erfgenamen. Het is een veilige keuze bij twijfel over schulden. Voor de verklaring betaal je griffierechten en ontvang je een akte als bewijs. Als één van meerdere erfgenamen beneficiair aanvaardt, wordt de hele nalatenschap op die manier afgewikkeld.

Als je een erfenis beneficiair aanvaardt, betekent dit dat je de erfenis accepteert ‘onder voorbehoud van boedelbeschrijving’. Je wordt dan wel erfgenaam, maar je bent niet persoonlijk aansprakelijk voor eventuele schulden van de overledene. Eerst wordt bekeken wat er in de nalatenschap zit: bezittingen én schulden. Zijn er meer bezittingen dan schulden, dan houd je het positieve saldo over. Zijn er meer schulden dan bezittingen, dan hoef je die schulden niet uit eigen zak te betalen; ze worden alleen voldaan voor zover dat uit de bezittingen kan. Je krijgt als erfgenaam dus alleen iets als er na het aflossen van de schulden geld of spullen overblijven.

Als je een nalatenschap zuiver aanvaardt, neem je niet alleen de bezittingen, maar ook de schulden van de overledene over. Je wordt dan persoonlijk aansprakelijk: zijn/haar schulden worden jouw schulden. Zijn de schulden groter dan de bezittingen, dan moet jij het tekort uit je eigen vermogen betalen. Je kunt dit voorkomen door de erfenis te verwerpen (je krijgt dan niets) of door beneficiair te aanvaarden: dan betaal je schulden alleen voor zover dat kan met de bezittingen in de erfenis, dus niet met je eigen geld.

Als je een erfenis weigert (ook wel ‘verwerpen’ genoemd), word je juridisch gezien behandeld alsof je nooit erfgenaam bent geweest. Je erft geen bezittingen van de overledene, maar je bent ook niet aansprakelijk voor eventuele schulden. Jouw deel gaat automatisch naar de volgende erfgenamen in de wettelijke volgorde (bijvoorbeeld je kinderen of andere familieleden). Als ook zij weigeren, schuift het verder door. Zodra je de erfenis formeel hebt geweigerd, kun je deze keuze niet meer terugdraaien.

Een boedelregister is een openbaar register waarin informatie wordt vastgelegd over nalatenschappen na een overlijden. Het wordt bijgehouden door de rechtbanken in Nederland. In het boedelregister wordt genoteerd of erfgenamen de erfenis zuiver hebben aanvaard, beneficiair hebben aanvaard (onder voorbehoud van schulden) of de erfenis hebben verworpen. Ook kunnen andere belangrijke gegevens over de afwikkeling van de nalatenschap worden opgenomen, zoals de aanstelling van een vereffenaar. In het register kunnen schuldeisers, notarissen en andere betrokkenen nakijken wie verantwoordelijk is voor de nalatenschap. Iedereen kan een uittreksel uit het boedelregister opvragen bij de rechtbank in het arrondissement waar de overledene woonde.

De executeur is iemand die door de overledene in het testament is aangewezen om de nalatenschap af te wikkelen. Haar/zijn eerste taak is het regelen van praktische zaken, zoals het laten opstellen van een notariële akte en het informeren van erfgenamen en instanties. De executeur beheert vervolgens de bezittingen van de overledene, zoekt de inboedel en de administratie uit, maakt een boedelbeschrijving (overzicht van alle bezittingen en schulden) en zorgt dat rekeningen worden betaald, zoals belastingen, huur of verzekeringen. Ook kan de executeur lopende contracten en abonnementen stopzetten. Als er schulden zijn, worden deze zoveel mogelijk uit de nalatenschap betaald. De executeur moet erfgenamen op de hoogte houden van belangrijke stappen en hen een financieel overzicht geven. Afhankelijk van het testament kan de executeur ook verantwoordelijk zijn voor het verkopen van bezittingen of het verdelen van de erfenis. Tot slot legt de executeur rekening en verantwoording af aan de erfgenamen over het beheer. De erfgenamen hebben zo zelf geen zorg over de afwikkeling.

De gevolmachtigde namens de erfgenamen is iemand die door de erfgenamen wordt aangewezen om namens hen zaken rondom de nalatenschap af te handelen. Deze persoon mag praktische en juridische handelingen verrichten, zoals het beheren en eventueel verkopen van bezittingen. Ook kan de gevolmachtigde de bankzaken afhandelen, zoals het betalen van openstaande schulden van de overledene, het opzeggen van rekeningen of het innen van tegoeden. De gevolmachtigde kan contact hebben met instanties zoals de Belastingdienst, notarissen en verzekeringsmaatschappijen. Afhankelijk van de afspraken en de formulering van de volmacht kan hij/zij de erfenis ook verdelen onder de erfgenamen, volgens het testament. De erfgenamen hoeven door deze volmacht niet alles zelf te doen en ook niet steeds persoonlijk aanwezig te zijn voor formele handelingen, zoals bijvoorbeeld de verkoop van de woning van de overledene. Belangrijk is dat de gevolmachtigde altijd handelt binnen de grenzen van de volmacht die de erfgenamen hebben afgegeven.

Een executeur kan alleen in het testament worden benoemd, door de erflater zelf. Als er in het testament geen executeur is aangewezen, kunnen de erfgenamen alsnog samen iemand benoemen die alles voor hen regelt. Dit doen zij door een volmacht of overeenkomst te ondertekenen waarin zij één persoon machtigen om de nalatenschap namens hen af te wikkelen. Dat kan een van de erfgenamen zijn, of een (professioneel) externe partij. Deze is dan formeel geen executeur, maar deze gevolmachtigde kan wel alle taken vervullen, en legt verantwoording daarover af aan de erfgenamen.

Een Verklaring van Executele is een officieel document dat door een notaris wordt afgegeven na een overlijden. Hierin staat wie door de overledene als executeur is aangewezen in het testament. Met deze verklaring kan de executeur aantonen dat hij of zij bevoegd is om de nalatenschap af te handelen. Denk hierbij aan het regelen van praktische zaken zoals het opzeggen van abonnementen, betalen van rekeningen, verkopen van bezittingen of het verdelen van de erfenis. Banken, verzekeringsmaatschappijen en andere instanties vragen vaak om deze verklaring voordat zij informatie geven of medewerking verlenen. De verklaring wordt opgemaakt nadat de notaris het testament heeft gecontroleerd en heeft vastgesteld dat de aangewezen executeur de taak ook daadwerkelijk wil uitvoeren. Soms is een Verklaring van Executele goedkoper en ook sneller te verkrijgen dan een Verklaring Erfrecht, bijvoorbeeld als er voor de laatste eerst een erfgenamenonderzoek moet plaatsvinden, of als een van de erfgenamen lang twijfelt over al dan niet aanvaarden.

Een Verklaring van Erfrecht is een officieel document dat een notaris opstelt na een overlijden. In deze verklaring staat wie de erfgenamen zijn en wie het recht heeft om de nalatenschap te regelen, als executeur (benoemd in het testament), of als gevolmachtigde (benoemd door de erfgenamen). Banken en andere instanties vragen vaak om dit document voordat ze informatie, rekeningtegoeden of eigendommen vrijgeven. De notaris controleert daarvoor onder andere het testament en of erfgenamen de erfenis hebben aanvaard of verworpen. Een Verklaring van Erfrecht is niet altijd verplicht, maar wel vaak nodig als er belangrijke bezittingen op naam van de overledene staan, zoals een woning of substantiële banktegoeden. Het document voorkomt misverstanden en geeft duidelijkheid over wie mag handelen namens de erfgenamen.

“Plaatsvervulling na een overlijden” is een erfrechtelijke term. Het betekent dat iemand in de plaats treedt van een erfgenaam die is overleden vóór of tegelijk met de erflater (de persoon die overlijdt en een nalatenschap achterlaat). Plaatsvervulling gebeurt automatisch volgens de wet, als het in het testament niet anders is vastgelegd. Er is sprake van plaatsvervulling wanneer de wettelijke of benoemde erfgenaam zelf al overleden is. De plaats van deze erfgenaam wordt dan door diens kinderen ingenomen, diens plaats wordt door hen ‘vervuld’. Zij erven gezamenlijk het erfdeel dat aan de oorspronkelijke erfgenaam was toebedeeld. Plaatsvervulling kan ook gelden bij onterving of als een erfgenaam de erfenis verwerpt; ook dan komen diens kinderen automatisch in diens plaats. Plaatsvervulling zorgt er zo voor dat een erfdeel niet naar anderen verschuift, maar in de familie blijft. Meestal speelt dit bij kinderen en kleinkinderen, maar het kan ook bij broers/zussen en hun kinderen voorkomen. Het kan meerdere generaties doorgaan: als ook de kinderen overleden zijn, kunnen hun kinderen weer in de plaats komen.

Uit een onderzoek van RTL najaar 2025 bleek dat ruim 25% van alle erfenissen ergernis, spanning of ruzie geeft. Andere onderzoeken geven zelfs hogere percentages. Bij een klein deel van de nalatenschappen gaat het zo mis, dat er advocaten of zelfs rechters aan te pas moeten komen. Het kan om geld gaan, maar juist ook het verdelen van spullen met emotionele waarde is vaak het breekpunt. Als er in de familie sprake is van oud zeer, moeizame relaties of een pijnlijke familiedynamiek is een afwikkeling vaak erg lastig, zeker als er ook nog slecht wordt gecommuniceerd. Soms speelt mee dat het testament verouderd of niet duidelijk is, zodat er verschillende interpretaties ontstaan. Als er sprake is van onterving van een kind, geeft dat extra spanning.

De waarde van een nalatenschap wordt vastgesteld door alle bezittingen en schulden van de overledene op het moment van overlijden in kaart te brengen en te waarderen. Dit proces heet de boedelbeschrijving. Bezittingen zoals een huis, auto, bankrekeningen en beleggingen worden op hun marktwaarde geschat. Dit geldt ook voor de inboedel (meubels, kunst, sieraden), voertuigen en soms ook levensverzekeringen of ondernemingsvermogen. Elk onderdeel wordt gewaardeerd tegen de waarde op de overlijdensdatum. Soms wordt een taxateur ingeschakeld om de waarde van bepaalde goederen, zoals een woning, te bepalen. Voor de erfbelasting vraagt de Belastingdienst vaak om onderbouwing zoals een WOZ-beschikking, aankoopbewijs of taxatierapporten. Van het totale vermogen worden de schulden, zoals hypotheek, leningen of openstaande rekeningen, afgetrokken en niet te vergeten de uitvaartkosten. Zo wordt de netto nalatenschap berekend: het bedrag dat uiteindelijk kan worden verdeeld onder de erfgenamen. Vaak zijn er nog wel allerlei kosten die daar nog vanaf gaan, zoals notariskosten, ontruimer, taxateur etc.

Iedereen die een erfenis krijgt, betaalt in principe belasting over de waarde daarvan. Maar daarbij geldt eerst een vrijgesteld bedrag. Alleen het deel van de erfenis dat boven deze grens uitkomt, wordt belast. De vrijstelling is dus een vastgesteld bedrag waarover de erfgenamen geen erfbelasting hoeven te betalen. De hoogte van de vrijstelling hangt af van de relatie van de erfgenaam tot de overledene. Zo hebben partners de hoogste vrijstelling, kinderen en kleinkinderen een lager bedrag en voor andere erfgenamen (zoals broers, zussen of vrienden) geldt een nog kleinere vrijstelling. De Belastingdienst past de hoogte van deze bedragen elk jaar aan.

Wanneer iemand vruchtgebruik krijgt over (een deel van) een erfenis, bijvoorbeeld het recht om in een huis te blijven wonen, wordt ook daarover erfbelasting geheven. Vruchtgebruik betekent dat je het goed mag gebruiken en er de opbrengsten van mag genieten, terwijl iemand anders de (‘bloot’) eigenaar wordt. De Belastingdienst ziet dit gebruiksrechtrecht als een deel van de erfenis en berekent er daarom belasting over. De waarde van het vruchtgebruik wordt berekend op basis van de leeftijd van de vruchtgebruiker en de waarde van het goed. Hoe jonger de vruchtgebruiker, des te hoger de waarde van het vruchtgebruik, omdat het langer kan duren. De bloot eigenaar (degene die de juridische eigendom krijgt) betaalt erfbelasting over het deel dat hij/zij krijgt. Dit kan dus leiden tot erfbelasting voor zowel de vruchtgebruiker als de bloot eigenaar. Er wordt belasting geheven over de berekende waarde die ieder ontvangt.

Het F-biljet is een speciaal belastingformulier dat wordt gebruikt voor de laatste aangifte inkomstenbelasting voor iemand die is overleden. Met het F-biljet geeft de erfgenaam of executeur de inkomsten en aftrekposten van de overledene door over het jaar waarin deze is overleden. Het kan zijn dat er nog belasting moet worden bijbetaald of juist dat er nog een bedrag wordt terugontvangen. Het formulier wordt meestal automatisch door de Belastingdienst aan de erfgenamen toegestuurd, maar je kunt het ook zelf aanvragen. De aangifte over het overlijdensjaar kan behalve met dit F-formulier ook online gedaan worden; daarvoor is het nodig om een nabestaandenmachtiging aan te vragen bij de Belastingdienst.

Conflicten tussen erfgenamen komen vaak voor bij de afwikkeling van een nalatenschap, vooral wanneer emoties spelen of zaken onduidelijk zijn. Bij een erfenis moeten belangrijke beslissingen gezamenlijk worden genomen; er geldt geen meerderheid van stemmen. Goede voorbereiding helpt problemen voorkomen, bijvoorbeeld door een duidelijk testament en het benoemen van een neutrale executeur, bij voorkeur geen erfgenaam als spanningen te verwachten zijn. Tijdens de afwikkeling zijn open communicatie, transparantie en overleg over de verdeling van (persoonlijke) bezittingen essentieel; het inschakelen van een onafhankelijke taxateur kan veel discussie voorkomen. Dreigt de communicatie vast te lopen of is er sprake van wantrouwen, dan is het verstandig tijdig een onafhankelijke adviseur of mediator in te schakelen om escalatie te voorkomen.

De nationaliteit of woonplaats van een erfgenaam maakt in principe niet uit voor het recht om te erven. Wel kan de afhandeling wat ingewikkelder zijn. De notaris moet vaak extra documenten regelen, zoals een gelegaliseerde vertaling van documenten of legalisatie van handtekeningen. De nalatenschap wordt meestal afgewikkeld volgens het recht van het land waar de overledene woonde of een testament heeft laten opmaken. In de EU geldt de Europese Erfrechtverordening: meestal het recht van de laatste woon/verblijfplaats van de overledene. Als de overledene in Nederland woonde (of binnen 10 jaar voor zijn overlijden uit Nederland is geëmigreerd), moeten alle erfgenamen, ook die in het buitenland wonen, in principe in Nederland erfbelasting betalen over hun erfdeel. Sommige landen heffen óók belasting over erfenissen die hun inwoners uit het buitenland ontvangen. Dit kan leiden tot dubbele belasting, maar Nederland heeft met vele landen verdragen en soms gelden er vrijstellingen of verrekeningen. Enkele praktische aspecten: de buitenlandse erfgenaam moet een Nederlandse BSN hebben of aanvragen om aangifte erfbelasting te kunnen doen. Eventueel kan men iemand in Nederland een volmacht geven om zaken namens hem/haar te regelen. Soms kan het langer duren voordat geld of goederen worden overgemaakt, door internationale bankregels en extra controles (witwassen). Tevens kan koersverlies optreden bij valutaverschillen.

Het afhandelen van een nalatenschap duurt in Nederland gemiddeld 6 tot 12 maanden. Het kan ook langer duren als de erfenis ingewikkelde aspecten heeft, als er onenigheid is tussen de erfgenamen of als bijv. een woning niet verkocht kan worden. Een vereffeningsprocedure bij een erfenis met schulden kan ook lang duren, en ook bij bezittingen of erfgenamen in het buitenland kan extra vertraging optreden. In bijzondere gevallen kan het zelfs enkele jaren duren voordat alles is afgerond. Inschakeling van een professional die ervaring heeft kan de snelheid zeker bespoedigen.

Bij het afwikkelen van een nalatenschap is inzicht in de administratie en bankgegevens essentieel. Papieren stukken zoals post, bankafschriften, contracten, belastingaanslagen en verzekeringen zijn vaak direct toegankelijk. Voor digitaal bankieren en belastinggegevens is formele bevoegdheid nodig: erfgenamen krijgen toegang met een Verklaring van Erfrecht nadat zij de nalatenschap (beneficiair) hebben aanvaard, en een executeur met een Verklaring van Executele. Via bankmutaties zijn vaste lasten, abonnementen en schulden te achterhalen. Daarnaast kunnen erfgenamen gebruikmaken van het loket Slapende Tegoeden en het Bureau Kredietregistratie om tegoeden of kredieten op te sporen. Zolang iemand nog niet bevoegd is, bijvoorbeeld tijdens twijfel over aanvaarding, is het lastiger om volledig inzicht te krijgen.

Persoonlijke bezittingen, zoals sieraden, meubels en familie-erfstukken, kunnen in een testament of via een codicil aan specifieke personen zijn toegewezen. Een codicil is een handgeschreven, gedateerd en ondertekend document en mag alleen gaan over zaken als inboedel, sieraden en kunst, niet over geld. Als hierover niets is vastgelegd, vallen de spullen in de nalatenschap en moeten erfgenamen samen de verdeling regelen. Dat gebeurt meestal in overleg, waarbij zowel emotionele als financiële waarde wordt meegewogen; bij meerdere gegadigden kan worden gekozen, geloot, geruild of gecompenseerd. Lukt verdeling niet, dan worden waardevolle spullen soms verkocht en de opbrengst verdeeld. Laat de overledene een partner achter, dan komen de goederen juridisch eerst toe aan de langstlevende en hebben kinderen slechts een geldvordering, ook al worden spullen in de praktijk vaak in overleg verdeeld.